ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΦΥΛΩΝ

https://nomothesia.isotita.gr/
Εκτύπωση
ΝΟΜΟΣ
COM (2010) 491 τελικό
Έτος
2010
Αντικείμενο
Στρατηγική για την ισότητα μεταξύ γυναικών και ανδρών 2010-2015
Αρμόδιο υπουργείο
Υπουργείο Εσωτερικών
Θεματικά πεδία Διακήρυξη Πεκίνου
Δικαιώματα Γυναικών
Θεματικά κριτήρια (προηγούμενες συλλογές)
Γενικές νομοθετικές ρυθμίσεις για την προώθηση της ισότητας
Τομέας Πολιτικής
Γενικές νομοθετικές ρυθμίσεις για την προώθηση της ισότητας
Ωφελούμενοι - χρήστες
Άνδρες και γυναίκες που αντιμετωπίζουν διακρίσεις

Εισαγωγή

Τα επιτεύγματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσον αφορά την ενίσχυση της ισότητας μεταξύ γυναικών και ανδρών βοήθησαν να αλλάξουν οι ζωές πολλών Ευρωπαίων πολιτών προς το καλύτερο και προσφέρουν τη βάση πάνω στην οποία οφείλουμε τώρα να οικοδομήσουμε μια γνήσια κοινωνία με ισότητα φύλων.

 

Το 1975 είχε γίνει με επιτυχία επίκληση της αρχής περί ίσης αμοιβής για ίση εργασία, για την υπεράσπιση της Gabrielle Defrenne, η οποία ήταν αεροσυνοδός εργαζόμενη στη βελγική εθνική αεροπορική εταιρία, και τα δικαιώματα που προκύπτουν από την υπόθεση Defrenne αποτελούν ακλόνητη κληρονομιά για τις γυναίκες στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η υπόθεση οδήγησε στην έκδοση των πρώτων ευρωπαϊκών οδηγιών για την ισότητα των φύλων.

Ορισμένες ενθαρρυντικές πρόσφατες τάσεις περιλαμβάνουν τον αυξημένο αριθμό γυναικών στην αγορά εργασίας και την πρόοδό τους όσον αφορά την εξασφάλιση καλύτερης εκπαίδευσης και κατάρτισης. Εντούτοις, το χάσμα μεταξύ των φύλων παραμένει σε πολλούς τομείς και στην αγορά εργασίας οι γυναίκες συνεχίζουν ακόμη να υπερ/εκπροσωπούνται στους χαμηλότερα αμειβόμενους τομείς και να υπο/εκπροσωπούνται σε θέσεις όπου λαμβάνονται αποφάσεις. Η τεκνοποίηση διατηρεί χαμηλά τα επίπεδα της γυναικείας απασχόλησης και οι γυναίκες συνεχίζουν να εργάζονται περισσότερες ώρες χωρίς αμοιβή στο σπίτι απ’ ό,τι οι άντρες.

Οι ανισότητες μεταξύ γυναικών και ανδρών αποτελούν παραβίαση θεμελιωδών δικαιωμάτων. Επιβάλλουν επίσης βαρύ κόστος στην οικονομία και οδηγούν σε πλημμελή αξιοποίηση των ταλέντων. Αφετέρου, οικονομικά και επιχειρηματικά οφέλη δύνανται να προκύψουν από την ενίσχυση της ισότητας των φύλων[1]. Για να επιτευχθούν οι στόχοι της Ευρώπης 2020[2], ειδικότερα η έξυπνη, βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη, η δεξαμενή δυναμικότητας και ταλέντου των γυναικών χρειάζεται να χρησιμοποιηθεί σε μεγαλύτερη έκταση και πιο αποτελεσματικά.

Οι ρόλοι των φύλων συνεχίζουν να επηρεάζουν κρίσιμες ατομικές αποφάσεις: στην εκπαίδευση, στην πορεία της σταδιοδρομίας, στις εργασιακές συμφωνίες, στην οικογένεια και τη γονιμότητα. Οι αποφάσεις αυτές με τη σειρά τους έχουν αντίκτυπο στην οικονομία και την κοινωνία. Επομένως είναι προς το συμφέρον όλων η προσφορά πραγματικών επιλογών εξίσου για γυναίκες και άντρες σε όλα στάδια της ζωής στους.

Η ισότητα είναι μια από τις πέντε αξίες στις οποίες στηρίζεται η Ένωση. Η Ένωση είναι υποχρεωμένη να καταβάλλει προσπάθειες για την ισότητα μεταξύ γυναικών και ανδρών σε όλες της τις δραστηριότητες[3]. Ο Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων[4] προβλέπει την εν λόγω ισότητα και απαγορεύει τις διακρίσεις με βάση το φύλο.

Το Μάρτιο του 2010, για να επισημάνει την 15η επέτειο της διακήρυξης και της πλατφόρμας για δράση που εγκρίθηκε στην παγκόσμια διάσκεψη του ΟΗΕ για τις γυναίκες στο Πεκίνο και την 30η επέτειο της σύμβασης του ΟΗΕ για την εξάλειψη όλων των μορφών διάκρισης κατά των γυναικών, η Επιτροπή ενέκρινε τον Χάρτη των Γυναικών[5], όπου η Επιτροπή ανανέωσε την δέσμευσή της για την ισότητα των φύλων και για την ενίσχυση της προοπτικής του φύλου σε όλες τις πολιτικές της.

Με βάση τον Χάρτη Πορείας για την ισότητα μεταξύ γυναικών και ανδρών 2006-2010, καθώς και το Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για την Ισότητα των Φύλων[6], η εν λόγω στρατηγική επεξηγεί ενέργειες βάσει 5 περιοχών προτεραιότητας που ορίζονται στον Χάρτη των Γυναικών και μία περιοχή που αφορά εγκάρσια ζητήματα. Για κάθε περιοχή προτεραιότητας περιγράφονται βασικές ενέργειες για την παρακίνηση της αλλαγής και την επίτευξη προόδου ·αναλυτικότερες προτάσεις υπάρχουν στο συνοδευτικό έγγραφο εργασίας του προσωπικού της Επιτροπής. Οι προτεινόμενες ενέργειες ακολουθούν τη διπλή προσέγγιση της ενσωμάτωσης της διάστασης του φύλου (που σημαίνει την ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου σε όλους τους τομείς πολιτικής) και ειδικών μέτρων. Η στρατηγική αντιπροσωπεύει το πρόγραμμα εργασίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την ισότητα των φύλων, πού στοχεύει επιπρόσθετα στο να ενθαρρύνει τις εξελίξεις σε εθνικό επίπεδο και να παράσχει τη βάση για συνεργασία με τους λοιπούς ευρωπαϊκούς θεσμούς και τους ενδιαφερόμενους παράγοντες.

Ισότιμη οικονομική ανεξαρτησία

Η οικονομική ανεξαρτησία αποτελεί προϋπόθεση ώστε τόσο οι γυναίκες όσο και οι άντρες να είναι σε θέση να ελέγχουν τη ζωή τους και να προβαίνουν σε πραγματικές επιλογές. Τα να κερδίζει κάποιος τα αναγκαία προς το ζην είναι ο κύριος τρόπος επίτευξης αυτού και υπήρξε πρόοδος στη συμμετοχή των γυναικών στην αγορά εργασίας κατά τη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας, με τη γυναικεία απασχόληση να φθάνει το 62,5%[7]. Στην ΕΕ, οι γυναίκες κάλυψαν 9,8 εκατομμύρια από τις 12,5 εκατομμύρια πρόσθετων θέσεων απασχόλησης μεταξύ 2000 και 2009. Αυτή η αυξημένη συμμετοχή συνέβαλε στην οικονομική ανάπτυξη στην ΕΕ.

Η είσοδος περισσότερων γυναικών στην αγορά εργασίας βοηθά στην εξισορρόπηση των αποτελεσμάτων ενός συρρικνούμενου πληθυσμού σε ηλικία εργασίας, μειώνοντας με τον τρόπο αυτό την πίεση στα δημόσια οικονομικά και στα συστήματα κοινωνικής προστασίας, διευρύνοντας τη βάση του ανθρώπινου κεφαλαίου και αυξάνοντας την ανταγωνιστικότητα. Μέτρα διευκόλυνσης της εξισορρόπησης επαγγελματικής και ιδιωτικής ζωής, δύνανται να έχουν θετικό αντίκτυπο στην γονιμότητα. Για την επίτευξη του στόχου της Ευρώπης 2020 για ποσοστό απασχόλησης 75 % για γυναίκες και άντρες, χρειάζεται να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στη συμμετοχή στην αγορά εργασίας γυναικών μεγαλύτερης ηλικίας, μόνων γονέων, γυναικών με αναπηρία, διακινουμένων γυναικών και γυναικών από εθνοτικές μειονότητες. Τα ποσοστά απασχόλησης των εν λόγω ομάδων είναι ακόμα σχετικά χαμηλά και το χάσμα που παραμένει μεταξύ των φύλων χρειάζεται να περιοριστεί τόσο από ποσοτική όσο και από ποιοτική άποψη[8].

Ο αντίκτυπος της τεκνοποίησης στη συμμετοχή στην αγορά εργασίας συνεχίζει να διαφέρει σημαντικά μεταξύ ανδρών και γυναικών στην ΕΕ σήμερα λόγω του ότι οι γυναίκες συνεχίζουν να φέρουν δυσανάλογο μέρος των ευθυνών που συνεπάγεται μια οικογένεια. Πολλές γυναίκες πιστεύουν ακόμη ότι οφείλουν να επιλέξουν μεταξύ της σταδιοδρομίας και των παιδιών τους. Οι τρέχουσες δημογραφικές τάσεις επίσης δείχνουν ότι γυναίκες και άντρες όλο και περισσότερο χρειάζεται να φροντίζουν εξαρτώμενα μέλη της οικογένειας πέραν των παιδιών επί αόριστο χρονικό διάστημα. Τα κράτη μέλη που έχουν θεσπίσει πολιτικές συμβιβασμού εργασίας και ιδιωτικής ζωής διαπιστώνουν υψηλό αριθμό γυναικών και ανδρών να εργάζονται και σχετικά βιώσιμους ρυθμούς γεννήσεων. Η ΕΕ έχει πραγματοποιήσει πρόσφατα πρόοδο στη βελτίωση του συνολικού πλαισίου για μια καλύτερη εξισορρόπηση εργασίας/ιδιωτικού βίου[9]. Η Επιτροπή θα καταβάλει προσπάθειες για περαιτέρω πρόοδο στον τομέα αυτό, αποδίδοντας ιδιαίτερη προσοχή στη διαθεσιμότητα προσιτής φροντίδας με υψηλή ποιότητα.

Η αναλογία γυναικών επιχειρηματιών, στο 33%[10] (30% για νέες επιχειρήσεις), υστερεί κατά κάποιον τρόπο από το να είναι άριστη και οι περισσότερες γυναίκες ακόμη δεν θεωρούν την επιχειρηματική δράση ως κατάλληλη επιλογή σταδιοδρομίας. Η εφαρμογή της αναθεωρημένης οδηγίας[11] για τις αυτοπασχολούμενες γυναίκες θα άρει ένα σημαντικό εμπόδιο για τη γυναικεία επιχειρηματικότητα[12]. Οι νέες γυναίκες θα πρέπει επίσης να επωφελούνται από την αυξανόμενη έμφαση στην επιχειρηματικότητα, ως μιας από τις βασικές δεξιότητες που θα πρέπει να διδάσκονται στα σχολεία σε όλους τους μαθητές, όπως προβλέπεται στην εμβληματική πρωτοβουλία η Νεολαία σε κίνηση[13]

Το ποσοστό απασχόλησης διακινούμενων γυναικών παραμένει χαμηλό[14] ειδικά κατά τα πρώτα τρία έτη στη χώρα υποδοχής. Για το λόγο αυτό υπάρχει μεγάλη ανάγκη για παροχή έγκαιρης υποστήριξης σε διακινούμενες γυναίκες και παρακολούθησης του αποτελέσματος της συνδρομής αυτής. Η περαιτέρω ενημέρωσή τους ως προς τα δικαιώματά τους και η διευκόλυνση της ένταξής τους καθώς και η πρόσβαση στην εκπαίδευση και την υγειονομική περίθαλψη έχουν κρίσιμη σημασία.

Οι τρόποι κατά τους οποίους γυναίκες και άνδρες αντιμετωπίζουν τη φτώχεια και τον κοινωνικό αποκλεισμό συνεχίζουν να είναι πολύ διαφορετικοί. Οι γυναίκες αντιμετωπίζουν υψηλότερο κίνδυνο φτώχειας, ιδιαίτερα οι μόνες μητέρες και οι ηλικιωμένες, όταν το χάσμα στην αμοιβή γίνεται «χάσμα στη σύνταξη». Οι φραγμοί στην απασχόληση επίσης αντικατοπτρίζονται σε υψηλότερα ποσοστά ανεπάγγελτων και υψηλότερα ποσοστά μακροχρόνιας ανεργίας. Επιπρόσθετα, μεταξύ των λιγότερο ευνοημένων ομάδων (ήτοι διακινούμενοι εργαζόμενοι, ανάπηροι, ηλικιωμένοι) το χάσμα μεταξύ των φύλων τείνει να διευρύνεται και προκαλεί πολλά προβλήματα για τις γυναίκες. Απαιτούνται δραστήριες πολιτικές για τη γήρανση και ειδικά μέτρα για τον τομέα των συντάξεων, ώστε να εξασφαλιστεί ότι οι γυναίκες θα έχουν επαρκή μέσα όταν αποσύρονται από την ενεργό δράση.

Βασικές ενέργειες

Η Επιτροπή:

- θα υποστηρίξει την προαγωγή της ισότητας των φύλων κατά την εφαρμογή όλων των πτυχών και των εμβληματικών πρωτοβουλιών της στρατηγικής Ευρώπη 2020 , ειδικά όσον αφορά τον προσδιορισμό και την υλοποίηση κατάλληλων εθνικών μέτρων, μέσω τεχνικής υποστήριξης καθώς επίσης και μέσω των διαρθρωτικών ταμείων και άλλων σημαντικών χρηματοδοτικών προγραμμάτων όπως το 7ο πρόγραμμα-πλαίσιο για την έρευνα. Στο πλαίσιο των κατευθυντήριων γραμμών για την απασχόληση και της αξιολόγησης των εθνικών πολιτικών για την απασχόληση, θα παρακολουθεί στενά τις εθνικές πολιτικές που εγκρίνονται για τη βελτίωση της ισότητας των φύλων στην αγορά εργασίας και την προώθηση της κοινωνικής ένταξης των γυναικών

- θα προωθήσει τη γυναικεία επιχειρηματικότητα και αυτοαπασχόληση·

- θα αξιολογήσει το χάσμα που παραμένει όσον αφορά στα δικαιώματα οικογενειακής άδειας , ειδικότερα την άδεια πατρότητας και την άδεια για παροχή φροντίδας, καθώς και τις επιλογές που υπάρχουν για την αντιμετώπιση των εν λόγω θεμάτων. Θα γίνει διαβούλευση με τους κοινωνικούς εταίρους ως προς περαιτέρω μέτρα, σύμφωνα με το άρθρο 154 της ΣΛΕΕ·

- θα υποβάλει έκθεση ως προς τις επιδόσεις των κρατών μελών αναφορικά με εγκαταστάσεις παιδικής φροντίδας·

- θα προωθήσει την ισότητα των φύλων σε όλες τις πρωτοβουλίες σχετικά με τη μετανάστευση και την ένταξη των μεταναστών .

Ιση αμοιβη για ιση εργασια και εργασια ισοτιμης αξιας

Η αρχή της ίσης αμοιβής για άνδρες και γυναίκες για εργασία ισότιμης αξίας είναι κατοχυρωμένη στις συνθήκες της ΕΕ. Παρόλα αυτά, το χάσμα αμοιβής μεταξύ φύλων στην ΕΕ (ο μέσος όρος της διαφοράς μεταξύ ωριαίων μικτών απολαβών ανδρών και γυναικών στο σύνολο της οικονομίας) παραμένει στο 17,8%, με την Εσθονία στο 30,9%, την Τσεχική Δημοκρατία στο 26,2%, την Αυστρίας στο 25,5% και τη Γερμανία στο 23,2% έναντι της Ιταλίας στο 4,9%, της Σλοβενίας στο 8,5% και του Βελγίου και της Ρουμανίας στο 9%[16]. Σαφώς πρόκειται για μια κατάσταση για την οποία το πνεύμα των συνθηκών της ΕΕ απαιτείται να αλλάξει με την πάροδο του χρόνου.

Τα βασικά αίτια του χάσματος αμοιβών μεταξύ των φύλων εκτείνονται σαφώς πέραν του θέματος της ίσης αμοιβής για ισότιμη εργασία. Υπάρχει χάσμα μεταξύ του μορφωτικού επιπέδου και της επαγγελματικής εξέλιξης των γυναικών, οπότε θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στη μετάβαση από την εκπαίδευση στην αγορά εργασίας. Τα αίτια του χάσματος των αμοιβών επίσης απορρέουν από το διαχωρισμό στην αγορά εργασίας καθώς γυναίκες και άντρες ακόμη τείνουν να εργάζονται σε διαφορετικούς τομείς/διαφορετικές εργασίες. Αφενός, γυναίκες και άντρες συχνά υπερεκπροσωπούνται σε ορισμένους τομείς, με τις «γυναικείες» εργασίες (κατά κύριο λόγο στην υγειονομική περίθαλψη, την εκπαίδευση και τη δημόσια διοίκηση) να είναι γενικά χαμηλότερες αξίας από τα τυπικά ανδρικά επαγγέλματα. Αφετέρου, στο πλαίσιο του ίδιου τομέα ή της επιχείρησης τα καθήκοντα που εκτελούνται από γυναίκες τείνουν να είναι χαμηλότερης αξίας και λιγότερο καλά αμειβόμενα.

Το χάσμα αμοιβών επίσης αντικατοπτρίζει άλλες ανισότητες στην αγορά εργασίας που κυρίως θίγουν τις γυναίκες – ειδικότερα το δυσανάλογο μερίδιό τους στις οικογενειακές ευθύνες και τις δυσκολίες για τη συμφιλίωση της επαγγελματικής με την ιδιωτική ζωή. Πολλές γυναίκες εργάζονται με καθεστώς μερικής απασχόλησης ή βάσει άτυπων συμβάσεων: αν και τούτο τους επιτρέπει να παραμένουν στην αγορά εργασίας ενώ διαχειρίζονται τις οικογενειακές ευθύνες, το εν λόγω γεγονός δύναται να έχει αρνητικό αντίκτυπο στην αμοιβή τους, στη σταδιοδρομία τους, στις προοπτικές προαγωγής τους και στις συντάξεις.

Βασικές ενέργειες

Η Επιτροπή:

- θα διερευνήσει, μαζί με τους ευρωπαίους κοινωνικούς εταίρους και σεβόμενη την αυτονομία του κοινωνικού διαλόγου, πιθανούς τρόπους βελτίωσης της διαφάνειας της αμοιβής καθώς επίσης και τον αντίκτυπο της ίσης αμοιβής σε ρυθμίσεις όπως η εργασία με καθεστώς μερικής απασχόλησης και οι συμβάσεις ορισμένου χρόνου .

- θα στηρίξει πρωτοβουλίες ίσης αμοιβής στο χώρο εργασίας όπως σήματα ισότητας, «Χάρτες» και βραβεία, καθώς επίσης την ανάπτυξη εργαλείων για τους εργοδότες με σκοπό τη διόρθωση αδικαιολόγητων χασμάτων αμοιβών μεταξύ των φύλων:

- θεσπίσει μια Ευρωπαϊκή Ημέρα Ίσης Αμοιβής, που θα πραγματοποιείται κάθε χρόνο για την αύξηση της ευαισθητοποίησης του πόσο περισσότερο χρειάζεται να εργάζονται οι γυναίκες σε σχέση με τους άντρες για να κερδίζουν την ίδια αμοιβή·

- θα επιδιώξει να ενθαρρύνει γυναίκες να εισέρχονται σε μη παραδοσιακά επαγγέλματα, π.χ. σε "πράσινους" και καινοτόμους τομείς.

Ισότητα στη διαδικασία λήψης αποφάσεων

Στα περισσότερα κράτη μέλη, οι γυναίκες συνεχίζουν να υποεκπροσωπούνται στις διαδικασίες και τις θέσεις με ευθύνη λήψης αποφάσεων, ιδιαίτερα στα υψηλότερα επίπεδα, παρά το γεγονός ότι αποτελούν σχεδόν το ήμισυ του εργατικού δυναμικού και περισσότερο από το ήμισυ των νέων αποφοίτων πανεπιστημίων στην ΕΕ.

Παρά την πρόοδο που έχει επιτευχθεί στον τομέα της εξισορρόπησης των φύλων στο επίπεδο της λήψης πολιτικών αποφάσεων, πολλά μένουν ακόμη να γίνουν: κατά μέσο όρο, μόνο ένα στα τέσσερα μέλη των εθνικών κοινοβουλίων και των υπουργικών συμβουλίων των εθνικών κυβερνήσεων είναι γυναίκα[18].

Στο επίπεδο της λήψης οικονομικών αποφάσεων, η αναλογία γυναικών είναι χαμηλότερη από εκείνη των ανδρών σε όλα τα επίπεδα διαχείρισης και λήψης αποφάσεων. Οι γυναίκες αντιπροσωπεύουν το ένα δέκατο των μελών των διοικητικών συμβουλίων των μεγαλύτερων ευρέως γνωστών εταιρειών στην ΕΕ και το 3% των προέδρων των διοικητικών συμβουλίων. Μια έρευνα δείχνει ότι η διαφοροποίηση των φύλων αποδίδει και ότι υπάρχει θετικός συσχετισμός μεταξύ της ύπαρξης γυναικών σε ηγετικές θέσεις και των επιδόσεων της επιχείρησης.

Παρά τον στόχο που έθεσε η ΕΕ το 2005, δηλ. το 25% των ηγετικών θέσεων στο δημόσιο τομέα έρευνας να κατέχεται από γυναίκες, μέχρι τώρα μόνο το 19 % των τακτικών καθηγητών στα πανεπιστήμια της ΕΕ είναι γυναίκες]. Η επικρατούσα ανισότητα στην επιστήμη και την έρευνα συνεχίζει να αποτελεί σημαντικό εμπόδιο για τον ευρωπαϊκό στόχο ανάπτυξης της ανταγωνιστικότητας και μεγιστοποίησης του δυναμικού καινοτομίας.

Η Επιτροπή θα εφαρμόζει τα ίδια πρότυπα που ενθαρρύνει άλλους να εφαρμόζουν καταβάλλοντας τις αναγκαίες προσπάθειες για να βελτιώσει την εσωτερική της ισορροπία μεταξύ των φύλων, ειδικά στο επίπεδο των θέσεων λήψης αποφάσεων.

Βασικές ενέργειες

Η Επιτροπή:

- θα εξετάσει την ανάληψη στοχευμένων πρωτοβουλιών για τη βελτίωση της ισορροπίας των φύλων στη διαδικασία λήψης αποφάσεων··

- θα παρακολουθεί την υλοποίηση του στόχου πλήρωσης του 25% τον υψηλού επιπέδου θέσεων υπευθύνων για λήψη αποφάσεων στην έρευνα από γυναίκες.

- θα παρακολουθεί την πρόοδο προς τον στόχο του 40 % από μέλη ενός φύλου σε επιτροπές και ομάδες εμπειρογνωμόνων που δημιουργεί η Επιτροπή[20]:

- θα στηρίζει προσπάθειες προαγωγής μεγαλύτερης συμμετοχής των γυναικών στις εκλογές για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και ως υποψηφίων.

Αξιοπρέπεια, ακεραιότητα και τερματισμός της βίας με βάση το φύλο

Υπάρχουν πολλές μορφές βίας που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες εξαιτίας του γεγονότος ότι είναι γυναίκες. Αυτές περιλαμβάνουν την ενδοοικογενειακή βία, τη σεξουαλική παρενόχληση, τον βιασμό, τη σεξουαλική βία κατά τη διάρκεια συρράξεων και επιβλαβείς εθιμικές και παραδοσιακές πρακτικές όπως ο ακρωτηριασμός των γυναικείων γεννητικών οργάνων, οι αναγκαστικοί γάμοι και τα εγκλήματα τιμής. Εκτιμάται ότι στην Ευρώπη, το 20% έως 25% των γυναικών έχουν υποστεί σωματική βία τουλάχιστον μια φορά στη διάρκεια της ζωής τους[21] και υπάρχουν εκτιμήσεις ότι μέχρι μισό εκατομμύριο γυναικών που ζουν στην Ευρώπη έχουν υποβληθεί σε ακρωτηριασμό των γεννητικών οργάνων τους.

Κατά συνέπεια, το σχέδιο δράσης για την εφαρμογή του προγράμματος της Στοκχόλμης[23] δίνει έμφαση στην προστασία των θυμάτων εγκλημάτων, συμπεριλαμβανομένων των γυναικών που είναι θύματα βίας και ακρωτηριασμού των γεννητικών οργάνων και ανακοινώνει μια συνολική στρατηγική της ΕΕ σχετικά με τη βία με βάση το φύλο. Επιπλέον, ο Χάρτης της Γυναίκας προβλέπει τη θέσπιση ενός συνολικού και αποτελεσματικού πλαισίου πολιτικής για την καταπολέμηση της βίας με βάση το φύλο, συμπεριλαμβανομένης της ποινικής νομοθεσίας, εντός των ορίων των αρμοδιοτήτων του, για την εκρίζωση της πρακτικής του ακρωτηριασμού των γυναικείων γεννητικών οργάνων μια για πάντα ανά την Ευρώπη.

Οι βασισμένες στο φύλο ανισότητες είναι επίσης παρούσες υγειονομική φροντίδα και της μακροπρόθεσμης φροντίδας καθώς επίσης και στα αποτελέσματα στην υγεία. Γυναίκες και άντρες αντιμετωπίζουν υγειονομικούς κινδύνους και ασθένειες που συνδέονται με το κάθε φύλο και χρειάζεται να αντιμετωπίζονται αποτελεσματικά από πλευράς ιατρικής έρευνας και υπηρεσιών υγείας. Χρειάζεται να εξασφαλιστεί ότι οι κοινωνικές και υγειονομικές υπηρεσίες συνεχίζουν να βελτιώνουν την προσαρμογή τους στις ιδιαίτερες ανάγκες γυναικών και ανδρών αντίστοιχα.

Ζητήματα συνδεδεμένα με το φύλο έχουν ιδιαίτερη σημασία στον τομέα του ασύλου. Οι προτάσεις της Επιτροπής του 2008 και του 2009 για την τροποποίηση των ισχυόντων μέσων της ΕΕ σχετικά με το άσυλο εξετάζουν μεταξύ άλλων τους βασικούς τομείς όπου τα προσαρμοσμένα στο φύλο στοιχεία θα πρέπει να ενισχυθούν.

Βασικές ενέργειες

Η Επιτροπή:

- θα εγκρίνει πανενωσιακή στρατηγική για την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών που θα στοχεύει, π.χ., στην εκρίζωση της πρακτικής ακρωτηριασμού των γυναικείων γεννητικών οργάνων χρησιμοποιώντας όλα τα ενδεδειγμένα μέσα, συμπεριλαμβανομένης της ποινικής νομοθεσίας εντός των ορίων των αρμοδιοτήτων της ΕΕ, υποστηριζόμενη από την πανευρωπαϊκή εκστρατεία ευαισθητοποίησης για το θέμα της βίας κατά των γυναικών.

- θα διασφαλίσει ότι η περί ασύλου νομοθεσία της ΕΕ λαμβάνει υπόψη ζητήματα ισότητας των φύλων, προαγάγει την προσαρμοσμένη στο φύλο κατάρτιση και τις βέλτιστες πρακτικές στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Υποστήριξης για θέματα Ασύλου καθώς επίσης και μέσω χρηματοδότησης από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Προσφύγων.

- θα εκπονήσει μια έκθεση για την υγεία των ανδρών, μετά την έκθεση για την υγεία των γυναικών του 2010.

Η ισότητα των φύλων στις εξωτερικές δράσεις

Η πολιτική της ΕΕ για την προαγωγή της ισότητας των φύλων στην ΕΕ συνδέεται στενά με την εργασία που αναλαμβάνει η Ένωση σε τρίτες χώρες. Μέσω όλων των σχετικών πολιτικών στο πλαίσιο της εξωτερικής της δράσης, η ΕΕ δύναται να ασκεί σημαντική επιρροή για την ενδυνάμωση της ισότητας των φύλων και την χειραφέτηση των γυναικών σε παγκόσμιο επίπεδο.

Οι υποψήφιες χώρες θα πρέπει να ενστερνίζονται πλήρως τη θεμελιώδη αρχή της ισότητας μεταξύ γυναικών και ανδρών. Η παρακολούθηση της μεταφοράς, εφαρμογής και επιβολής της νομοθεσίας της ΕΕ στο χώρο αυτό παραμένει προτεραιότητα της διαδικασίας διεύρυνσης, την οποία η ΕΕ στηρίζει οικονομικά.

Στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής πολιτικής γειτονίας (EΠΓ), η ΕΕ στηρίζει τις προσπάθειες των χωρών-εταίρων για την προαγωγή της ισότητας των φύλων. Τα σχέδια δράσης της ΕΠΓ θεσπίζουν μια από κοινού αποφασισμένη ημερήσια διάταξη μεταρρυθμιστικών προτεραιοτήτων και περιλαμβάνει δεσμεύσεις των χωρών-εταίρων για συμμετοχή τους σε διάλογο επί σχετικών θεμάτων και την πραγματοποίηση πολιτικών και νομοθετικών μεταρρυθμίσεων.

Η ΕΕ παραμένει προσηλωμένη στην ταχύτερη επίτευξη των Αναπτυξιακών Στόχων της Χιλιετίας και στην παροχή συνδρομής για την επίτευξη των προτύπων που έθεσε η Σύμβαση για την Εξάλειψη όλων των Μορφών Διακρίσεων κατά των Γυναικών, καθώς και των στόχων της Πλατφόρμας Δράσης του Πεκίνου και του προγράμματος δράσης του Καΐρου όπως προβλέπεται στο σχέδιο δράσης της ΕΕ σχετικά με την ισότητα των φύλων και τη χειραφέτηση των γυναικών στο πλαίσιο της αναπτυξιακής συνεργασίας (2010-2015)[24]. Οι κατευθυντήριες γραμμές της ΕΕ σχετικά με τη βία κατά των γυναικών και κοριτσιών και η καταπολέμηση όλων των δυσμενών διακρίσεων που αντιμετωπίζουν παρέχουν καθοδήγηση για τη διεξαγωγή πολιτικού διαλόγου και για την ανάληψη δράσης, όπου χρειάζεται, σε μεμονωμένες περιπτώσεις παραβίασης των δικαιωμάτων των γυναικών. Η ΕΕ θα συνεχίσει να χρησιμοποιεί τις αναπτυξιακές πολιτικές της για την προαγωγή της ισότητας των φύλων και της χειραφέτησης των γυναικών.

Η ΕΕ θα συνεχίσει επίσης να συνεργάζεται ενεργά με διεθνείς οργανισμούς που δραστηριοποιούνται για την ισότητα των φύλων, όπως η ΔΟΕ, ο ΟΟΣΑ, ο ΟΗΕ και η Αφρικανική Ένωση με σκοπό τη δημιουργία συνεργιών και την ενίσχυση της χειραφέτησης των γυναικών, καθώς επίσης και τη νέα οντότητα του ΟΗΕ για την ισότητα των φύλων, UN WOMEN, και θα υποστηρίζει τη συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών, τη δημιουργία ικανοτήτων και την προάσπιση της ισότητας των φύλων και της χειραφέτησης των γυναικών.

Η ΕΕ έχει δεσμευθεί για την προστασία των γυναικών σε περιόδους σύρραξης και μετά από συρράξεις και για την εξασφάλιση της πλήρους συμμετοχής των γυναικών στις διαδικασίες πρόληψης συρράξεων, ειρήνευσης και ανασυγκρότησης, και εφαρμόζει ενεργά τη συνολική προσέγγιση της ΕΕ ως προς τα ψηφίσματα 1325 και 1820 του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών για τις γυναίκες, την ειρήνη και την ασφάλεια. Επίσης η διάσταση του φύλου θα ενσωματώνεται περαιτέρω στην ανθρωπιστική βοήθεια].

Η ΕΕ ενσωματώνει επίσης τη διάσταση της ισότητας των φύλων στην εμπορική της πολιτική ως μέρος ευρύτερου πλαισίου βιώσιμης ανάπτυξης και ενθαρρύνει την αποτελεσματική εφαρμογή των βασικών εργασιακών προτύπων της ΔΟΕ και την Ατζέντα της Αξιοπρεπούς Εργασίας και σε σχέση με την απαγόρευση των διακρίσεων, στις συμφωνίες της προτιμησιακών εμπορικών σχέσεων. Το ζήτημα της ισότητας των φύλων εξετάζεται επίσης στις Αξιολoγήσεις Αντικτύπου Βιωσιμότητας που συντάσσονται για να βοηθήσουν στην καθοδήγηση των διαπραγματευτών κατά τις εμπορικές συνομιλίες.

Βασικές ενέργειες

Η Επιτροπή:

- θα παρακολουθεί και θα υποστηρίζει την προσχώρηση στα κριτήρια της Κοπεγχάγης για ένταξη στην ΕΕ τον τομέα της ισότιμης μεταχείρισης μεταξύ γυναικών και ανδρών και θα συνδράμει τις χώρες των δυτικών Βαλκανίων και την Τουρκία στη μεταφορά και επιβολή της νομοθεσίας·

- θα εφαρμόσει το σχέδιο δράσης της ΕΕ σχετικά με την ισότητα των φύλων και τη χειραφέτηση των γυναικών στο πλαίσιο της αναπτυξιακής συνεργασίας (2010-2015)·

- θα συνεχίσει να ενθαρρύνει τις χώρες εταίρους της ΕΠΓ (Ευρωπαϊκής Πολιτικής Γειτονίας) για την προαγωγή της ισότητας των φύλων μέσω τακτικού πολιτικού διαλόγου, ανταλλαγής εμπειριών και διερεύνησης των δυνατοτήτων για συνδρομή στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Χρηματοδοτικού Μέσου Γειτνίασης και Εταιρικής Σχέσης.

- θα ενσωματώσει περαιτέρω τη διάσταση του φύλου στην ανθρωπιστική βοήθεια της ΕΕ.

οριζόντια ζητήματα

Οι ρόλοι των φύλων

Οι άκαμπτοι ρόλοι των φύλων μπορούν να παρεμποδίσουν τις ατομικές επιλογές και να περιορίσουν το δυναμικό τόσο των γυναικών όσο και των ανδρών. Η προαγωγή ρόλων των φύλων που δεν συνιστούν διάκριση σε όλους τους τομείς της ζωής, όπως η εκπαίδευση, η επιλογή σταδιοδρομίας, η απασχόληση και ο αθλητισμός, αποτελεί επομένως ουσιαστική συμβολή στην ισότητα των φύλων. Η ισότητα των φύλων χρειάζεται την ενεργό συμβολή, υποστήριξη και συμμετοχή των ανδρών και οι πολιτικές θα πρέπει επίσης να αντιμετωπίσουν ανισότητες σχετιζόμενες με το φύλο οι οποίες επηρεάζουν τα αγόρια/τους άνδρες, όπως τα ποσοστά αλφαβητισμού, η πρόωρη εγκατάλειψη της σχολικής φοίτησης και η επαγγελματική υγεία.

Νομοθεσία

Η ΕΕ διαθέτει από μακρού χρόνου ένα σύνολο νομοθεσίας κατά των διακρίσεων λόγω φύλου τόσο στην απασχόληση όσο και σε άλλους τομείς της καθημερινής ζωής. Κατόπιν πρόσφατης σημαντικής απλοποίησης και εκσυγχρονισμού, η εν λόγω νομοθεσία κατέστη περισσότερο προσπελάσιμη, ώστε να ανταποκρίνεται στην κοινωνική αλλαγή. Η οδηγία αναδιατύπωσης του 2006 και οι οδηγίες του 2010 σχετικά με τα δικαιώματα σε γονική άδεια και τους αυταπασχολούμενους εργαζόμενους  αποτελούν σημαντικά ορόσημα στην εν λόγω διαδικασία.

Ένα αποτελεσματικό νομικό πλαίσιο απαιτεί παρακολούθηση, επιβολή της εφαρμογής του, τακτική αξιολόγηση και επικαιροποίηση, καθώς επίσης και συνεχή διάλογο με τον επιχειρηματικό κόσμο, τους κοινωνικούς εταίρους, τους φορείς ισότητας και εκπροσώπους της κοινωνίας των πολιτών, ώστε να εξασφαλίζεται ότι είναι κατάλληλο για την αποστολή του. Οι φορείς ισότητας σε εθνικό επίπεδο που παρέχουν συνδρομή στα θύματα, προωθούν τα δικαιώματα και αναπτύσσουν έρευνα έχουν ουσιαστική σημασία για την πρακτική εφαρμογή των δικαιωμάτων··τα δικαιώματα των σωματείων και ενώσεων των εργαζομένων για την υπεράσπιση των θυμάτων έχουν επίσης ζωτική σημασία.

Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή έχει δρομολογήσει μια συνολική μελέτη σχετικά με την λειτουργία των φορέων ισότητας στα 27 κράτη μέλη και μια γενικότερη μελέτη σχετικά με την πρόσβαση στη δικαιοσύνη στον τομέα αυτό. Περαιτέρω, οι συζητήσεις στο φόρουμ για τις διακρίσεις με βάση το φύλο όσον αφορά την πρόσβαση στην ασφάλιση και σε σχετικές οικονομικές υπηρεσίες, το οποίο θεσπίστηκε σύμφωνα με την οδηγία 2004/113/EΚ, μαζί με τα αποτελέσματα δύο ενδελεχών μελετών σχετικά με τις ασφαλιστικές πρακτικές και τις δυνητικές διακρίσεις με βάση το φύλο στην εκπαίδευση, θα ενσωματωθούν στην προσεχή έκθεση υλοποίησης της οδηγίας.

Οι επιβαρυντικές συνέπειες των διακρίσεων για δύο ή περισσότερους λόγους , π.χ. λόγω ηλικίας και φύλου στην περίπτωση των ηλικιωμένων γυναικών που αναζητούν πρόσβαση στην απασχόληση, χρειάζεται να αντιμετωπιστούν με την εφαρμογή της σχετικής νομοθεσίας καθώς επίσης των νομικών πράξεων που παρέχουν προστασία από διακρίσεις για τους άλλους λόγους που αναφέρονται στο άρθρο 19 της ΣΛΕΕ. Η Επιτροπή μελετάει επίσης τα συγκεκριμένα ζητήματα που αφορούν τη διάκριση λόγω φύλου σε σχέση με την ταυτότητα φύλου.

Η διακυβέρνηση και τα εργαλεία της ισότητας των φύλων

Η ενίσχυση της συνεργασίας με τους διάφορους θεσμούς και τους ενδιαφερόμενους παράγοντες που δραστηριοποιούνται στο πεδίο της ισότητας των φύλων — κυβερνήσεις κρατών μελών, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, οι οργανώσεις κοινωνικών εταίρων, η κοινωνία των πολιτών, οι φορείς ισότητας, οι διεθνείς οργανισμοί, οι οργανισμοί της ΕΕ — θα έχει καίρια σημασία για την εξασφάλιση προόδου.

Στη βάση της ετήσιας έκθεσής της για την ισότητα μεταξύ γυναικών και ανδρών, που εστιάζεται κάθε χρόνο σε ένα συγκεκριμένο θέμα και επισημαίνει τις καλές πρακτικές των κρατών μελών, η Επιτροπή θα θεσμοθετήσει έναν ετήσιο υψηλού επιπέδου Διάλογο για την Ισότητα των Φύλων, όπου θα συμμετέχουν το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, οι προεδρίες του Συμβουλίου και βασικοί ενδιαφερόμενοι παράγοντες όπως οι ευρωπαίοι κοινωνικοί εταίροι και η κοινωνία των πολιτών, με σκοπό την καταγραφή της πραγματοποιηθείσας προόδου όσον αφορά την υλοποίηση της εν λόγω στρατηγικής.

Η στενή συνεργασία με τις κυβερνήσεις των κρατών μελών θα συνεχιστεί μέσω της ομάδας υψηλού επιπέδου για την ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου στις πολιτικές. Η συμβουλευτική ομάδα, αποτελούμενη από εκπροσώπους των κρατών μελών, οργανώσεις των ευρωπαίων κοινωνικών εταίρων και την κοινωνία των πολιτών, θα συνεχίσει να συμβουλεύει την Επιτροπή σε θέματα πολιτικών και νομικών πρωτοβουλιών. Η Επιτροπή θα εντείνει τις ανταλλαγές καλών πρακτικών μεταξύ κρατών μελών σε όλους τους τομείς που καλύπτονται από την εν λόγω στρατηγική.

Η Επιτροπή θα συνεχίσει να συνεργάζεται στενά με τους ευρωπαίους κοινωνικούς εταίρους και τις οργανώσεις που εκπροσωπούν την κοινωνία των πολιτών.

Η ενσωμάτωση της διάστασης της ισότητας των φύλων θα εφαρμόζεται ως αναπόσπαστο μέρος της διαδικασίας διαμόρφωσης πολιτικής της Επιτροπής και μέσω της εκτίμησης αντικτύπου και διαδικασιών αξιολόγησης. Η Επιτροπή θα αυξήσει τις γνώσεις σχετικά με την ισότητα των φύλων. Αναμένεται σημαντικός αντίκτυπος μετά την θέσπιση του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου για την Ισότητα των Φύλων. Ως μέρος του προγράμματος εργασίας του, το Ινστιτούτο θα βοηθά την Επιτροπή και τα κράτη μέλη για την υποβολή εκθέσεων σχετικά με τους δείκτες σε επίπεδο ΕΕ που έχουν θεσπιστεί σύμφωνα με την Πλατφόρμα Δράσης του Πεκίνου σε τομείς ιδιαίτερα ευαίσθητους καθώς επίσης και για την ανάπτυξη περαιτέρω δεικτών όπου χρειάζονται (όπως σχετικά με τις γυναίκες και το περιβάλλον).

Η Επιτροπή θα συνεχίσει να ευαισθητοποιεί το κοινό και να δημοσιοποιεί τα οφέλη των πολιτικών για την ισότητα των φύλων. Παραδείγματος χάρη θα βελτιώσει τη διαδικτυακή της πύλη για την ισότητα των φύλων με συνδέσμους και επικαιροποιήσεις σχετικά με την πραγματοποιούμενη πρόοδο.

Το επόμενο πολυετές χρηματοδοτικό πλαίσιο της ΕΕ θα υποβληθεί κατά το πρώτο εξάμηνο του 2011. Αυτό θα παρέχει υποστήριξη μετά το 2013 για την υλοποίηση των ενεργειών που προβλέπονται στην εν λόγω στρατηγική. Επιπλέον, η καλύτερη ενσωμάτωση θεμάτων ισότητας των φύλων στην υλοποίηση των τρεχόντων προγραμμάτων (2007-2013) και στην υποβολή εκθέσεων σχετικά με αυτά θα παράσχει μια σταθερή βάση για τη διασφάλιση της ένταξης της διάστασης του φύλου στο σχεδιασμό της επόμενης γενιάς προγραμμάτων ώστε αυτά να ενισχυθούν από μια αξιόπιστη εκτίμηση της κατάστασης γυναικών και ανδρών.

Βασικές ενέργειες

Η Επιτροπή:

-          θα εξετάσει τον ρόλο των ανδρών στην ισότητα των φύλων, θα προαγάγει την καλή πρακτική όσον αφορά τους ρόλους των φύλων στο χώρο της νεολαίας, της εκπαίδευσης, του πολιτισμού και του αθλητισμού·

-          θα παρακολουθεί την ορθή εφαρμογή των νόμων της ΕΕ περί ισότιμης μεταχείρισης με ιδιαίτερη επικέντρωση στις οδηγίες 2004/113/EΚ και 2006/54/EΚ. Θα παρακολουθεί το βαθμό στον οποίο λαμβάνεται υπόψη το φύλο κατά την εφαρμογή των οδηγιών για την απαγόρευση των διακρίσεων·

-          θα προαγάγει την πλήρη υλοποίηση της Πλατφόρμας Δράσης του Πεκίνου συμπεριλαμβανομένης της ανάπτυξης και επικαιροποίησης δεικτών, με την υποστήριξη του Ευρωπαϊκού Ιδρύματος για την ισότητα των Φύλων·

-          θα υποβάλλει ετήσια έκθεση προόδου ως προς την ισότητα των φύλων, ειδικά στους τομείς που καλύπτονται από την εν λόγω στρατηγική, πριν από έναν ετήσιο υψηλού επιπέδου διάλογο για την ισότητα των φύλων μεταξύ του Κοινοβουλίου, της Επιτροπής, των κρατών μελών και των κυριότερων ενδιαφερόμενων παραγόντων.